Szlak „Kościołów Wiejskich Gminy Kołbaskowo”

rozpoczyna swój bieg w Bobolinie i biegnie przez następujące miejscowości Gminy Kołbaskowo: Warnik, Barnisław, Smolęcin, Kołbaskowo, Kamieniec, Pargowo, Święta Góra, Moczyły, Siadło Dolne, Kurów, Przecław, Będargowo, Stobno. Trasa kończy swój bieg w Szczecinie Gumieńcach. Szlak ma długość 52,8 km. Przebieg szlaku został zaprojektowany w roku 2004 przez szczeciński oddział PTTK ze szczególnym uwzględnieniem obecności granitowych kościołów wiejskich lub ich pozostałości, wytyczony w roku 2005. Na trasie szlaku znajdują się wszystkie zabytkowe obiekty architektury granitowej obecne na terenie Gminy Kołbaskowo oraz inne obiekty krajoznawcze (rezerwaty, pomniki przyrody, parki dworskie, park krajobrazowy „Dolina Dolnej Odry”). W ramach szlaku do realizacji został także przewidziany odcinek łącznikowy pomiędzy Dobrą Szczecińską a Bobolinem o długości 8 km.

Ścieżka pieszo-rowerowa obsługująca osiedle Zielone Pole oraz osiedle Tęczowe, biegnąca w obrębie geodezyjnym Przecław oraz Warzymice o długości 680 m. Wszystkie powyższe szlaki, z wyjątkiem ścieżki pieszo-rowerowej Przecław - Warzymice zostały jedynie wytyczone fizycznie w terenie na bazie istniejącej infrastruktury, w związku z czym nie spełniają do końca założeń uporządkowania ruchu pieszo-rowerowego i kołowego.

W chwili obecnej główny nacisk należy położyć na modernizację i uporządkowanie systemu tras i ścieżek, włączając w to budowę kanalizacji deszczowej oraz modernizację i budowę innych niezbędnych elementów infrastruktury towarzyszącej (oświetlenie, zatoki postojowe, miejsca odpoczynku). Bezpieczeństwo samych rowerzystów uzależnione jest przede wszystkim od stanu technicznego tras i ich oznakowania. Trasy rowerowe powinny być wydzielone od ruchu samochodowego tak aby nie zagrażać bezpieczeństwu rowerzystów i pieszych. W trakcie realizacji jest trasa przebiegająca przez Park Krajobrazowy Dolnej o nazwie „Szlak Bielika”.

 

Informacje z przewodnika turystycznego:

Ścieżka rowerowa szlakiem XIII-wiecznych kościołów wiejskich gminy Kołbaskowo

Ziemia Kołbaskowska zajmuje obszar 105,40 km², który zamieszkuje 9.245 osób (stan na 31.12.2007r.). Kraina rozłożyła się na tzw. Wale Bezleśnym, nieco zalesionym na zboczach rzeki Odry. Najwyższym punktem Wału jest tzw. Mała Góra (88 m n.p.m.). Z wysokich zboczy doliny Odry, sięgających 30 m n.p.m. rozciąga się widok na wyspy Międzyodrza.

W okolicy Siadła Górnego zachowały się pozostałości archeologiczne potwierdzające istnienie dwukulturowego grodziska: kultury łużyckiej, a później pomorskiej. Podobne ślady z wałem, umocnieniami i fosą odkryto nieopodal Kamieńca na tzw. Świętej Górce (45 m n.p.m.). Pierwsze wzmianki o tych terenach pochodzą ze źródeł datowanych na koniec XII wieku (wzmianka źródłowa o Karwowie z 1191r.). Od wczesnego średniowiecza aż do wymarcia panującej tu dynastii Gryfitów znaczny odsetek ziemi dzisiejszej gminy należał właśnie do Gryfitów.

W XVI i I połowie XVII wieku ok. 30% ziem wchodziło w skład szczecińskiej domeny książęcej. Rozległe posiadłości posiadał również Kościół. Największym właścicielem ziemskim był szczeciński klasztor cysterek. Znaczne uposażenia miały też inne szczeciński kościoły: Św. Jakuba, Św. Jana oraz Kościół Mariacki. Po reformacji i rozwiązaniu klasztoru cysterek, ich dobra przeszły w ręce tych kościołów i domu panującego. Zaplanowana trasa rowerowa daje możliwość poznania walorów przyrodniczych ziemi Kołbaskowskiej dzięki punktom i odcinkom widokowym zlokalizowanym przy parku krajobrazowym „Doliny Dolnej Odry”. Szlak rowerowy rozpoczynający swój bieg od przejścia granicznego Bobolin - Schwennentz kończy się w Stobnie przy granicy miasta Szczecina. Ścieżka rowerowa przebiega przez miejscowości Bobolin, Warnik, Barnisław, Smolęcin, Kołbaskowo, Pargowo, Moczyły, Siadło Dolne, Kurów, Przecław, Warzymice Będargowo, Stobno. Szlak pozwala na poznanie niespotykanych walorów krajoznawczych jakie zapewniają trzy rezerwaty przyrody: „Kanał Kwiatowy“ – z unikalną roślinnością, „Wzgórze Widokowe“ nad Odrą Zachodnią – z widokiem na tereny Międzyodrza i Góry Bukowe oraz „Kurowskie Błota“.

Dodatkową atrakcją występującą na trasie rowerowej są XIII-wieczne granitowe kościoły: w Kamieńcu, Kołbaskowie, Będargowie, Stobnie, Bobolinie i w prawie niezmienionej formie w Barnisławiu.

1. Bobolin

Wieś, w której można zobaczyć późnogotycki kościół z XV w. (odbudowany w 1992r.) budynek rządcy z XIX w.

2. Warnik

Wieś, w której można zobaczyć najwyższe wzniesienia wału Bezleśnego – Mała Góra (88,0 m n.p.m.)

3. Barnisław

Wieś, o której pierwsze wzmianki pojawiły się w 1242r.. W miejscowości zobaczyć można kościół, przy którym rośnie starodrzew.

4. Smolęcin

Wieś, w której są pozostałości kościoła z XIV w.

5. Kołbaskowo

Wieś gminna położona na skrzyżowaniu autostrady A-6 (Szczecin-Berlin) oraz drogi krajowej nr 13. Pierwsze wzmianki pojawiły się w roku 1286. W 1630 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej, pod Kołbaskowem miała miejsce potyczka podczas której król szwedzki Gustaw II Adolf dostał się na wskutek zdrady do niewoli wojsk carskich. Wieś zachowała owalny kształt, wraz z późnoromańskim kościołem św. Trójcy z końca XIII wieku, wykonanym z granitu (obecnie otynkowany). Został on przebudowany w XVIII wieku, natomiast wieżę z dwoma zabytkowymi dzwonami (1600 i 1705 r.) dobudowano w 1871 r. Wewnątrz kościoła znajduje się barokowy ołtarz z XVIII wieku. Przystanek PKS.

6. Kamieniec

Wieś położona 16 km na pd.-zach. od centrum Szczecina. Wzmiankowana w 1300 roku, częściowo zachowała kształt owalnicy, także z granitowym kościołem pośrodku (pierwotnie gotycki, rozbudowany w XVII i XIX wieku, zniszczony w 1945 roku i odbudowany w 1978, posiada masywną czworoboczna wieżę z namiotowym dachem). We wsi zgaduje się także neoklasycystyczny dworek z połowy XIX wieku (użytkowany do niedawna jako placówka Straży Granicznej), park z okazami starodrzewu i przykościelny cmentarz otoczony zabytkowym murem, także z okazami starodrzewu.

7. Pargowo

Wieś położona 19 km pd.-zach. od centrum Szczecina. Jest to najbardziej wysunięta ku południowi wieś na terenie pomiędzy granicą państwa a Międzyodrzem. Pierwsze wzmianki w roku 1240, natomiast dokumenty z roku 1336 potwierdzają istnienie we wsi granitowego kościoła, z którego do dzisiaj zachowało się jedynie wyposażenie architektoniczne (np. portal w kształcie koniczyny).

8. Święta Góra

Pozostałość grodziska z czasów VIII – IV w. p.n.e., aż do wczesnego średniowiecza. Według przekazów miała tu przebywać w 1124r. misja chrystianizacyjna biskupa Ottona.

9. Moczyły

Wieś położona 2 km od autostrady Szczecin-Berlin, pierwsze wzmianki w 1325 roku. W roku 1945 toczyły się tutaj ciężkie walki podczas forsowania Odry – radzieccy saperzy położyli na rzece most pontonowy, przez który przeprawiały się czołgi nacierające w kierunku Rostoku. We wsi znajdują się ruiny granitowego kościoła z XIII wieku, który został zniszczony podczas walk w roku 1945 i dawny, półrozebrany dworek z XIX wieku z okalającymi go okazami starodrzewu.

10. Międzyodrze

Jest to pas podmokłych wysp leżących pomiędzy Odrą Zachodnią a jej wschodnim korytarzem, czyli Odrą Wschodnią i Regalicą. Na Międzyodrzu znajduje się duża liczba zacisznych kanałów, jezior i dzikich wysp porośniętych szuwarami i bujną roślinnością. Na wyspie Wielkie Bagno Kurowskie znajduje się wspomniany wyżej rezerwat przyrody, gdzie w „Olszynowym lesie” spotkać można oprócz czapli i kormoranów także takie ptaki jak kania czarna, myszołów pospolity, trzciniak drożdżówka. Wyspa ta dzięki swojej niedostępności stała się rajem dla dzikiego ptactwa. Słaby prąd rzeczny umożliwia uprawianie turystyki kajakowej, a po obu stronach Międzyodrza rozciąga się piękna panorama.

11. Siadło Dolne

Wieś położona na zachodnim brzegu i zboczu doliny Odry, w pobliżu autostrady A6. Od średniowiecza ąz do XVIII wieku na nasłonecznionych stokach doliny Odry uprawiano winna latorośl. W kwietniu 1945 armia radziecka, pod dowództwem gen. Batowa, toczyła w tej okolicy ciężkie walki o Międzyodrze i Szczecin. Oprócz wielu okazów starodrzewu we wsi znajdują się także pozostałości grodziska (na Młyńskiej Górze, w pd. Części wsi) jakie zbudowały tu najpierw ludy kultury łużyckiej, a później Pomorzanie. Na Miedzyodrzu, naprzeciwko wsi, znajduje się Jezioro Samotne, a na nim rezerwat przyrody „Kanał Kwiatowy” utworzony w 1876 roku dla ochrony rzadkich gatunków flory wodnej (grzebieńczyk, plechowate zielenice, salwinia). W odległości kilometra od wsi znajduje się Wzgórze Morenka (65,4 m n.p.m.) bedące jednocześnie rezerwatem krajobrazowym „Wzgórze widokowe nad Miedzyodrzem”, utworzonym w 1973 roku. Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie wysokiego brzegu doliny Odry oraz utrzymanie walorów krajoznawczo-widokowych i historycznych. Na stoku wzgórza występuje bogata roślinność, m.in. chronione sasanki. Przystanek PKS.

12. Kurów

Wieś położona 2,5 km od pd.-zach. granicy miasta Szczecina na wysokim, zachodnim zboczu doliny Odry. Pierwsze wzmianki o Kurowie pojawiły się w roku 1355. W roku 1945 toczyły się w okolicach Kurowa ciężkie walki o Międzyodrze. Dnia 26.04.1945 roku gen. Paweł Batow przyjął tutaj burmistrza Szczecina poddającego miasto. Na stromym wzgórzu, które nazywane jest Urwiskiem, miał znajdować się zamek rabusiów napadających na kupców którzy drogą wodną transportowali swoje towary do Szczecina. Według legendy, ich okrzykiem bojowym miało być pianie koguta (stąd nazwa wsi), a kiedy przebrała się miara zbrodni, rzeczony zamek zapadł się pod ziemię. U podnóża wzniesienia znajduje się duży park dworski z okazami m.in. cisów i platanów (największy 305 cm w obwodzie), oraz dąb szypułkowy o obwodzie 450 cm zwany Dębem Zbójników – pomnik przyrody. Z zabudowań folwarcznych ocalał trzypiętrowy magazyn z 1865 roku. W pobliżu wsi, na wyspie Międzyodrza, usytuowany jest rezerwat przyrody „Kurowskie Błota” o powierzchni 30.64 ha. Został utworzony w 1965 roku dla zachowania miejsc lęgowych kormoranów, czapli siwych i innych ptaków. Przystanek PKS.

13. Przecław

Wieś położona 2 km od pd.-zach. granicy Szczecina, na drodze krajowej nr 13 prowadzącej do przejścia granicznego w Kołbaskowie i Rosówku. Znaleziska archeologiczne potwierdzają istnienie osady w VI-VII wieku. Nazwa wsi wywodzi się od założyciela osady, kasztelana Mieszka I, Przecławia. Na osiedlu mieszkaniowym stoi dąb „Przecław” o obwodzie 550 cm, pod którym kasztelan miał przyjmować daniny od dla króla od mieszkańców okolicznych wsi. W dużym parku podworskim okazy starodrzewu: klony, buki, jesiony, wiązy, aleja kasztanowców. W dawnych budynkach folwarcznych znajdują się hale targowe, restauracja i hotel. Jest także całodobowy sklep spożywczy, przystanek PKS i pętla autobusu nr 81.

14. Będargowo

Wieś położona 8 km na pd.-zach. od centrum Szczecina. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1220 roku. Na wskutek wielokrotnej przebudowy zatraciła pierwotny kształt owalnicy. We wsi znajduje się XIII-wieczny kościół wykonany z ciosów granitowych. Także wielokrotnie przebudowywany, zatracił swój romański styl. Ponad to we wsi znajdują się także okazy buków czerwonych, starych kasztanowców, dąb o obwodzie 345 cm oraz inne elementy zabytkowej zabudowy (pozostałości po wieży kościelnej wraz z bogato profilowanym portalem, drewniana dzwonnica szkieletowa z dwoma dzwonami – z 1833 i 1936 roku, zabudowania folwarczne, park podworski). Przystanek PKS.

15. Stobno

Wieś położona 8 km na zachód od centrum Szczecina. Pierwsze wzmianki w 1243 r., kiedy to wieś została przekazana klasztorowi cysterek w Szczecinie. Pośrodku wsi znajduje się późnogotycki kościół z XIV w., zbudowany z kamieni narzutowych, otoczony zabytkowym, cmentarnym murem. Kościół został zniszczony w 1945 roku i odbudowany w 1989. We wsi znajdują się dwa parki podworskie z ciekawymi okazami drzewostanu, dawne zabudowania folwarczne. Przystanek PKS.

 

Źródło: przewodnik turystyczny „Okolice Szczecina”, A. Adamczak, B. Kucharski, Warszawa 2000

 

Opracowała: Marta Bożek